"Уйғур авази" гезити 13 февраль 2014 ж.

Хатириңиз — мәңгү, қәдриңиз — әбәд/ Һәқиқәтәнму, Махмут ака Абдрахманов өзи язғинидәк, алдамчи һаят туйдурмай өтмәктә. Мана, һәш-пәш дегичә, устазимниң мәңгүгә көз жумуп, өзи арман қилған Ғулҗа йолиниң бойида, һаяттиму, иҗаттиму устази болған Һезмәт Абдуллинниң йенида ятқиниға бир жил толупту. Шу арқилиқ у панидиму бақилиқ болған устазиға садиқлиғини, өзи үчүн  Һезмәт акиниң улуқлуғини дәлиллиди.  Устаз улуқ вә бүйүк! Униң улуқлуғи испат тәләп қилмайдиған аксиомиларниң бири! Чүнки, устаз үчүн шагирт  һечким — пәрзәндиму, йеқин қериндишиму әмәс, лекин у бирәвниң пәрзәндиниң адәм болуп йетилиши, утуқ чоққилиридин көрүнүши үчүн айларни, жилларни сәрип қилип,  җанпидалиқ билән хизмәт қилиду. Шагирти бирәр утуққа йәтсә, өзини бәхитлик һесаплайду. Мана шундақ инсаний пәзилити йүксәк устазлар улуқ! Җаһан әһлини қайил қилған Искәндәр Зулқәрнәйндин: «Нечүн устазиңиз Аристотельни атиңиздин артуқ һөрмәт қилисиз?» дәп сориғинида, у: «Атам гояки мени асмандин йәргә чүшәрди, йәни  дунияға келишимгә сәвәп болди. Устазим мени йәрдин асманға көтәрди, йәни билим берип, тәрбийиләп, иззәт-һөрмитимниң ешишиға сәвәп болди»,  дәп җавап бәргән екән…

Уйғур наһийәсиниң Узунтам йезисидин Алмутиға оқуш издәп кәлгән мениң бүгүн алимә, шаирә, устаз болуп йетилишимдә заманивий уйғур тарихиниң жилнамисидин салмақлиқ орун егилигән Махмут ака Абдрахмановтәк қәдирлик устазимниң үлүши бар, әлвәттә. Абай намидики Қазақ педагогика институтиниң уйғур бөлүмини түгитип, алим, язғучи, журналист, муһәррир, устаз  аталған йүзлигән миннәтдар шагиртлири шундақ ойда болса керәк. Шу түпәйли бүгүн устазимниң роһиға тазим қилип, қолумға қәләм алдим. Бу қисқа яднамәмдә Махмут акиниң илимда, әдәбиятта йәткән утуқлири тоғрилиқ әмәс, бәлки униң инсаний пәзиләтлири һәққидә әсләп өтүшни тоғра көрдүм.

Бизниң тонушлуғимиз 1983-жили Махмут Абдрахманов уйғур бөлүмигә кафедра башлиғи болуп келип, әдәбияттин дәрис бәргән чағлардин башланди. Махмут ака өткән шу дәрисләр қәлбимдә илим йолиға болған қизиқиш ойғатқанлиғи һәқ. Аридин онлиған жиллар өтсиму, студентлиқ шу гөзәл дәвир һели ядимда. Йеңи оқуш жилиниң бешидила  мәхсус курсларни икки топқа бөлүнүп, бир топ уйғур тили, бир топ әдәбият бойичә өтидиған болдуқ. Бу чағда Махмут ака техи йеңидин бизгә устаз болуп кәлгән. Үчинчи курста оқуватсақму, Махмут Абдрахмановни һәм һөрмәтлигинимиздин, һәм яхши тонумиғанлиғимиздин униңға гәп қилиштин әйминәттуқ. Шундиму әдәбиятқа қизиқишим үстүн болғачқа, дәсләпкиләрдин болуп «Бәдиий әсәрни тәһлил қилиш» мәхсус курсиға йезилдим. Дәрис башлинип, Махмут ака мәзкүр курсниң мәхситини чүшәндүрүп болушиғила, мән  униңға «Т.Тохтәмовниң «Ақ йеғин» романида Зияпәтниң өз бәхти үчүн күрәшмәй өлгини дурусму?» дегән соални қойдум. Махмут ака күлүп: «Мана, кейинки дәристә мошу әсәр бойичә докладни сиз оқуйсиз»,  деди. Мән бир һәптә давамида тәйярландим, әсәрни өзәмниң көз қаришим бойичә тәһлил қилдим. Кейинки дәристә докладимни оқуп болушумға Махмут ака: «Русларда «Первый блин комом» дегән мақал бар. Мән дәрискә киргичә шундақ боламдекин дәп ойливедим. Яқ, ундақ болмапту», дәп мени махтиди. Устазимниң шу махтиғинидин илһамлинип, бу мавзуни кәңәйтип, шу бойичә диплом ишимни яқлидим. 1998-жили Махмут Абдрахманов рәһбәрлигидә әдәбият бойичә намзатлиқ диссертация қоғдидим. Диссертацияни уйғурчә йезишқа рухсәт елишта Махмут ака иккимиз ВАК (Алий аттестация комиссияси) башлиғиниң иш бөлмиси алдида талай күнләр сарғийип турған едуқ… Махмут ака мениң докторлуқ диссертациямниңму илмий мәслиһәтчиси болуп бәлгүләнгән еди, әпсус, бәзибир обьектив вә субъектив сәвәпләргә бола, докторлуқни яқлимай кәттим. Устазим ахирқи вақитларғичә: «Бекар қилдиңиз, пиштниң аччиғида чапанни отқа селишниң һаҗити йоқ еди», дәп жүрди. Бәлки, устазимниң тоғриду, лекин мән йеник әмәс һаятимдики, тәғдиримни астин-үстүн қиливәткән күнләрдики жүрәк дәрдимни шеирлирим билән бөлүшүшни тоғра көрдүмдә, тәшна қәлбимгә шеирийәттин дава издидим… Шу чағларда устазимниң мону бир бәнд шеири маңа роһий мәдәт болди.

…Йәнә яла, йәнә төһмәт, тоқулған гәпләр,

Басқан йолуң пак  болғачқа қиламсән пәрва?!

Аңлаверип хапа болуш қалди адәтләр,

Һәрхил гәпләр барму, демәк, бәләнттә мән бар.

Устазим шеирийәтниму, һәқиқий шаирларниму бәк қәдирләтти. Биллә ишләватқан күнләрниң биридә дәрисни түгитип, кафедриға кирсәм, Махмут ака: «Һечқайсиңлар кәтмәй олтирип туруңлар, мән һазир», дәп талаға чиқип кәтти. Аридин бираз вақит өтүп, у қолиға гүлдәстә тутуп кирип кәлдидә: «Һәммиңларниң алдида шагиртимни тәбрикләй дедим. Түнүгүн Патигүлниң «Уйғур авазида» йоруқ көргән шеирлирини оқуп, наһайити хошал болдум. Чоң илгириләш бар» дәп, гүлдәстини маңа тутқузуп, янчуғидин шеирлирим елан қилинған гезитниң бир бетини чиқарди. Қарисам, өзигә бәк яққан мисраларға, шеирларға қара сияси билән үндәш, «+» бәлгүлирини қоюп чиқипту. Шу гезит мениң архивимда һелиғичә сақлақлиқ…

Хәлқини қәлби билән сөйгән, әл, вәтән дәрдини жүрәк тарлирида күйләп өткән Махмут ака шаир-язғучиларниң тәвәллудлирида  учришишларни уюштуруп, иҗаткарларни илһамландурушни унтуматти. Һели есимда, Абдумеҗит Дөләтов 50 яшқа толғандиму шундақ болди.  Хелила кәч түгигән учришиштин кейин һәммимиз бир машинида қайттуқ. Абдумеҗит ака иккимизниң өйлири шәһәрниң бир тәрипидә болғачқа, дәсләп Махмут акиниң өйигә йол туттуқ. Ишик алдиға келип машинидин чүшкән Махмут ака: «Бири 50кә, бири 40қа толған тәвәллуд егилири — икки шаир мениң өйүмгә кирип ләвзимни аңлимиса, рәнҗиймән», дәп қәтъий тәклип қилип, унумиғинимизға қоймай, бизни өйигә башлиди. Униң көңлигә бола әгишип маңдуқ. Махмут ака босуғисини атлапла: «Маһинур, қени сән? Өйгә шаирлар кәлди. Серванттики, әң һөрмәтлик адәмләр кәлгәндә ачимән дәп қоюп қойған француз коньягини елип бәргинә», деди.  Шу күни Махмут акиниң сөзлиридин техиму илһамлинип, өйләргә қайтқан едуқ…

Махмут акини тонуп өткән 30 жилда үлгә аларлиқ мундақ вақиәләр көп болди, әлвәттә. Уларниң һәммисини бир яднамә әтрапида әсләп өтүш мүмкин әмәс. Келәчәктә Махмут акидин ибрәт алған шагиртлири, чоқум, устази һәққидә хатирә китап чиқириду.  Чүнки дана устаздин савақ алмақ бир мәсилә, униңға әмәл қилмақ техиму муһимдур. Муһәммәд әләйһиссаламму: «Ким биригә бир нәрсә үгәтсә, униңдин үгинип, ейтқанлириға әмәл қилған адәм баричә совап алиду», дегән екән. Мәзкүр яднамини йезиветип, Махмут акиниң өзәм муһәррири болған «Түгүнләр» китавиға йезип қалдурған «Үмүт-ишәнчини ақлап хуш қилип келиватқан Патигүлгә изгү тиләкләр билән» дегән қолтамғисини қайта-қайта оқудум. Өзиниң бәргән савақлириға әмәл қиливатқанлиғимдин Устазим көзиниң тиригидә хуш болғанлиғиму мениң үчүн қиммәттур.

Патигүл МӘХСӘТОВА

шаирә.

http://uyguravazi.kz/?p=11888#more-11888