«Мәңгүлүк мәшрәп» Алмутида.

«Уйғур авази» гезити, 02 июнь, 2016 ж.

Мәңгүлүк әлдики — «Мәңгүлүк мәшрәп» ШУАРлиқ сәнъәт чолпанлири қазақстанлиқ тамашибинлар қәлбидә чоңқур тәсират қалдурди.

Өткән һәптидә,  йәни  24-май күни җумһурийәт пайтәхтидики Астана опера театрида,  26 — 28-май күнлири Алмутидики Җумһурийәт сарийида, 30-31-май күнлири болса, Жолдасбеков намидики Студентлар сарийида җумһурийәтлик Уйғур этномәдәнийәт мәркизи вә униң йенидики «Җанан» ханим-қизлар фондиниң уюштуруши билән Шинҗаң-Уйғур Автоном Районидин кәлгән «Шинҗаң сәнъәт юрти» өмигиниң сәнъәткарлири қазақстанлиқ уйғурларниң диққитигә «Мәңгүлүк мәшрәп» намлиқ концертлиқ программисини һавалә қилди.Җумһурийәтлик Уйғур этномә­дәнийәт мәркизиниң Астана шәһиридики шөбисиниң көп күч чиқириши  билән  Астана опера театрида болуп өткән концертни астаналиқ уйғурлардин сирт, Парламент депутатлири, министрлар, җәмийәт әрбаплири вә башқиму көплигән инавәтлик шәхсләр  тамашә қилди.

Уйғур хәлқиниң тарихи сәһипилирини варақлитип, миллитимизниң бай һәм дурданә сәнъити билән мәдәнийитини, әҗдатлардин мирас болуп келиватқан миллий әнъәнилиримизни намайиш қилған тарихий вәтинимиздин кәлгән сәнъәткарларниң  йеқимлиқ нахша-саз, әвришим һәм нәпис уссуллиридин вә әстәрлик чақчақлиридин чоңқур һаяҗанға бөлинип, бәһирләнгән тамашибинлар  уйғур сәнъитигә вә уни яратқан қедимий уйғур хәлқигә өзлириниң жүрәк қетидин орғуп чиққан изгү тиләклирини изһар қилди.

…Тарих сәһипилиридин шуниңға көз йәткүзүмизки, әҗдатлиримиз әхлақ вә әдәп, тәрбийә мәсилилиригә толиму әһмийәт берип, яш әвлатниң җәмийәттин мунасип орунлирини тепиш мәсилисигә көп көңүл бөлгән. Жуқурида зикир қилинған әйнә шу муһим мәсилиләрни һәл қилишта әсирләр бойи моҗут болуп кәлгән уйғур мәшривиниң атқуридиған роли зор. Мәлумки, мәшрәп — хәлқимизниң қедимий әнъәнилириниң бири. Әҗдатлардин қалған бу миллий әнъәнә яшларниң аң-сезимигә вәтәнпәрвәрлик, милләтпәрвәрлик һис-туйғулирини сиңдүрүп, бирликкә, достлуққа, иттипақлиққа үндәйду. Мәшрәп — чоң һаят мәктивидур.

ШУАРлиқ сәнъәт чолпанлири тәрипидин қазақстанлиқ уйғурларниң диққитигә һавалә қилинған әйнә шу һаят мәктивигә айланған «Мәңгүлүк мәшрәп» садаси  көңүлләргә үмүт отини яқти.

Пәрдә ечилди. Миллий түстә безәлгән сәһнә тамашибинни өзигә җәлип қилип туратти. Бираз сүкүнаттин кейин сәһнидә яш аниниң дунияға кәлгән пәрзәндини чөмүлдүрүватқан вә моллиниң боваққа исим қоюватқан көрүнүш көрситилди. Андин кепинәктәк йеник һәрикәт қилип сәһнигә чиққан уссулчи қизларниң бөшүкни көтирип орунлиған уссуллири көпчиликни шатлиққа бөлисә, яш аниниң балисини бөшүккә бөлигәч, вайиға йәткүзүп ейтқан әлләй нахшиси тамашибин қәлб тарлирини чиртип өтти.

Алаһидә миллий түстә безәлгән сәһнидә нахшичи-сазәндиләр билән сәһнә аққушлири миллий урпи-адәт вә әнъәниләргә риайә қилған һалда,  йеқимлиқ нахша-сазлардин чачқа чечип, әвришим һәм нәпис уссуллири билән көпчиликни хошаллиқ дәмләргә бөлиди. Туғулған балиға исим қоюш, қириқ күндин кейин униң қириқ сүйини қуюш, балилиримиз мәктәп босуғисини атлимай туруп, миллий урпи-адәтлиримиз билән қетиқинип тонушуш, пәрзәнтлиримизниң өйлиниш тойлирини миллий урпи-адәтлиримизгә риайә қилинған һалда  йеқинлири билән дағдуғилиқ өткүзүш,   келәчигидин үмүт күткүзидиған яш талант егилиригә ғәмхорлуқ қилиш, һәрхил мәдәний чарә-тәдбирләрдә паалийәтчанлиқ көрситиш вә башқиму әҗдатлиримиздин мирас болуп келиватқан миллий әнъәниләр «Мәңгүлүк мәшрәптә» рәт-рети билән намайиш қилинди. Концертниң асасий муддиаси атидин балиға өтүп, әсирләр бойи давамлишип келиватқан уйғур мәшривиниң мәңгүлүк екәнлигини һәм бебаһа мәдәнийәт вә сәнъәт дурданилирини вуҗутқа кәлтүрүп, дунияға тонулған қедимий уйғур хәлқиниң мәңгү яшап-яшнайдиғанлиғини ипадә қилиштин ибарәт болди.  Сәнъәткарлиримиз бу мәхситигә йәтти, дейишкә толуқ асас бар. Уни тамашибинларниң гүлдирас алқишлири испатлап бәрди.

Концерт җәриянида ШУАРға тонулған биринчи дәриҗилик артист Дилнар Абдулла иҗрасида хәлқимизниң муң-қайғуси билән шатлиғини ипадиләйдиған йеқимлиқ нахшилар яңрап, атақлиқ уссулчи Амангүл Сидиқ тәрипидин сәһниләштүрүлгән әвришим һәм нәпис уссуллар  тамашибин диққитигә һавалә қилинғанда, устаз билән шагирт оттурисида чоң билән кичикни билим елишқа, тәлим- тәрбийигә үндәйдиған есил несиһәтләр, мәшрәп әһли арисида әдәптин чәтнимәй, әстәрлик чақчақлар ейтилғанда, мәшрәп қаидисигә хас дава-дәстүрләр көрситилгәндә, җапакәш хәлқимизниң беқияс даналиғидин мәғрур соққан жүригимиз техиму пәхирлиниш һиссиятлириға толди. Атилар яққан чирақниң өчмәй, улар тәрипидин яритилған миллий қәдрийәтлиримизниң йоқимай, әвлаттин-әвлатқа давамлишип келиватқанлиғи көңлимизни көтәрди.

Әнди сәһниниң безилишигә кәлсәк, бу җәһәттин рәссамға рәхмәт ейтиштин башқа гәп йоқ. Декорация концерт мәзмуниға техиму чоңқур мәзмун, йеңичә рәң қошқанлиғини алаһидә тилға елишқа әрзийду. Сәһниниң безилиши рәссамниң маһарити түпәйлидин болса керәк, бари-йоқи бир йерим саатқила созулған концерт программисиға һәртәрәплимә мас келидиғанлиғи, умумән, концертниң мәзмун-маһийитини техиму чоңқурирақ ечип беришкә ярдәм қилғанлиғи сөзсиз.

Җәмләп ейтқанда, көпчиликкә һавалә қилинған әҗдатлардин мирас болуп келиватқан уйғур мәшривиниң һәммимиз үчүн һәқиқий мәнасида адиллиқни, вижданлиқни вә атилар йолиға садиқлиқни тәрғип қилидиған һаят мәктиви екәнлигигә һәм униң  мәңгүлүк болуп қалидиғанлиғиға йәнә бир қетим көз йәткүздуқ. Қисқиси, жирақни йеқин қилип кәлгән сәнъәт чолпанлири қазақстанлиқ тамашибинлар қәлбидә чоңқур тәсират қалдурди.

Концерт ахирида сәһнигә көтирилгән җумһурийәтлик Уйғур этномәдәнийәт мәркизиниң рәиси, Қазақстан хәлқи Ассамблеяси кеңишиниң әзаси, Қазақстан Җумһурийити Парламенти Мәҗлисиниң депутати Шаһимәрдан Үсәйин оғли Нурумов тарихий вәтинимизниң салимини елип кәлгән сәнъәткарларға көпчилик намидин тәшәккүр изһар қилип, мәзкүр концертниң Қазақстан Җумһурийити Мустәқиллигиниң 25 жиллиғиға беғишланған чарә-тәдбирләрниң башланмиси  екәнлигини тәкитлиди.

Шәмшидин АЮПОВ.

Шаһимәрдан НУРУМОВ, җумһурийәтлик Уйғур этномәдәнийәт мәркизиниң рәиси, Қазақстан Җумһурийити Парламенти Мәҗлисиниң депутати:

— Бийил Қазақстан Җумһурийити өз Мустәқиллигиниң 25 жиллиғини нишанлайду. Бу Қазақстан диярида истиқамәт қиливатқан барлиқ милләтләрниң мәйрими. Бу биз, уйғурларниңму, хошаллиғи. ШУАРлиқ қериндашлиримиз өзлириниң «Мәңгүлүк мәшрәп» намлиқ концерт программиси арқилиқ икки дөләтниң достлуғиниң мәңгүлүк екәнлигини йәнә бир қетим испатлиди. Қериндашлиримиз әйнә шу улуқ мәйрәмни тәбрикләш нийитидә қәдәм тәшрип қиливатиду. Шундақла бу мәйрәм һазир Президентимиз Нурсултан Назарбаевниң «Қазақстан-2050», «Мәнгілік ел» стратегиялирини қизғин әмәлгә ашуруватқан бир пәйткә тоғра кәлди. Демәк, икки әлниң достлуғиму мәңгү болиду.

Дәсләпки қетим улар елимиз пайтәхти Астана шәһиридә өзлириниң талантини намайиш қилди. Униңға көплигән жуқури лавазимлиқ шәхсләр, депутатлар, зиялилар, яшлар иштрак қилди. У күни көпчилик уйғурниң улуқ милләт екәнлигигә йәнә бир қетим көз йәткүзди. Концерттин кейин һәммиси келип, мени тәбриклиди.

Мәшрәп — у уйғурниң тарихи, мәшрәп — у уйғурниң мәдәнийити, мәшрәп — у  бизниң өтмүшимиз билән келәчигимиз, мәшрәп — у бизниң миллий сәнъитимиз, мәшрәп — у бизниң ана тилимиз. Мәшрәп мәңгүлүк болса, уйғурму мәңгүлүк дегән сөз. Пурсәттин пайдилинип, қериндашлиримизға чин қәлбимдин миннәтдарлиғимни билдүримән.

Тамашибин пикри

Алширәм АБЛӘСӘНОВА, журналист:

— Шәхсән мени мәзкүр концерт интайин қаттиқ тәсирләндүрди. Сәһниниң безилишигә, сәнъәт­карларниң кийим-кечәклиригә, иҗрачилиқ маһаритигә қарап, униң һәқиқәтәнму кәспий дәриҗидә уюштурулғанлиғиға қайил болдум. Болупму концерт композициялик җәһәттин наһайити утуқлуқ түзүлгән. Униң боваққа исим қоюш мәрасими билән башлинип, ахирида йәнә дунияға көз ачқан наресидиниң «аччиқ» жиғиси билән аяқлишишиниң өзи һаятниң мәңгүлүклигини ипадилисә, концерт наминиң «Мәңгүлүк мәшрәп» дәп атилиши һәрқандақ шараитта пәқәт үмүт-ишәнчә билән яшаш керәклигини әслитип турғандәк. Режиссерниң қисқа вақит ичидә һәрхил нахша-саз, уссуллар арқилиқ хәлқимизниң бай мәдәнийитини, урпи-адәтлирини, тарихини көрситип беришкә тиришқанлиғи яққал сезилип туриду һәм у бу ойини толуқ рояпқа чиқиралиған дәп ойлаймән. Лирикиғиму, юморғиму, драмиғиму, поэзиягиму хас элементларни учритиш мүмкин болған бу қетимқи концерт программисиниң йәнә бир алаһидилиги – униң жанрлиқ хилму-хиллиғи. Өз новитидә бу тамашибинларниң қизғинлиғини ашуруп, концерт җәриянида уларниң һәрхил һис-туйғуларниң илкидә болушиға зәмин яратти. Шу сәвәптин көпчилигимиз икки сааттәк вақитниң қандақ өтүп кәткәнлигиниму сәзмәй қалдуқ.

Бавдун ӨМӘР, фотограф:

Өзәм миллий роһта тәрбийиләнгәчкә, миллитимизгә мунасивәтлик  һәрқандақ йеңилиққа қизиқимән. Шуңлашқа бирнәччә қетим тарихий вәтинимиздә сәпәрдә болуп, чоң шәһәрләрнила әмәс, йеза-кәнтләрни арилап чиқтим. У яқтики қандашлиримизниң күндилик һаятини, әнъәнилирини байқидим. Сүрәткә чүшәрдим. Мениң иҗадийитимни байқап жүргәнләр болса, буни яхши билиду. Тарихий Вәтәндә той-төкүн вә башқиму мәрасимларға қатнаштим. Амма «Мәңгүлүк мәшрәп» охшаш концертни көрүш несип болмиди. Мана бу күнләрдә шу бәхиткә еришиватимән. Пурсәттин пайдилинип, мошу мәйрәмни уюштурған барлиқ шәхсләргә тәшәккүр изһар қилмақчимән. Бу йәргә чиққан артистларниң бәзибирлири билән шәхсән тонуш. Шуңлашқа улар Алмутиға қәдәм тәшрип қилған күндин башлап шулардин айрилмай жүримән. Уларниң һәрбир қәдимини, һәрбир һәрикәтлирини сүрәткә чүшәрдим. Немә дегән бай мәдәнийитимиз, сәнъитимиз бар! Концертлар давамида тамашибинларниму сүрәткә алдим. Кейин уларни алдиримай көрүп чиққинимда, залда олтарған һәрбир тамашибинниң үзидики хошаллиқни, ялқунлап турған отни, көтирәңгү роһни байқидим. Демәк, концерт һәммигә яқти. Бу, пәқәт мениңла пикрим әмәс, миңлиған тамашибинниң пикри. Мошу концерт күнлири бизниң командимиз миңдин ошуқ кадр чүшәрдуқ. Шараитниң баричә иҗтимаий торларда елан қилип турдуқ. Улардин миңлиған тордашлиримиз бәһримән болмақта. Қисқиси, қандашлиримиз бизгә һәқиқий мәнадики мәйрәмни һәдийә қилди.

Гүлнарә САЙИТОВА, Қазақстанниң хизмәт көрсәткән артисти, сәнъәтшунас:

Бу концертлиқ программиниң уюштурулуши һәммимизни хошал қилди десәм, мубалиғә  болмас. Есиңларда болса, өткән әсирниң 90-жиллири мошундақ мунасивәтлиримиз қоюқ болидиған. Немишкиду, 2000-жиллири бу мунасивәтләр үзүлүп қалған еди. Мана һазир мошу йөнилиштики ишлиримиз яхшилиниватиду. Буниңдин икки-үч жил илгири бир топ талантлиқ яшлиримиз тарихий вәтинимиздә билим елип кәлди. Бу һәр икки тәрәпниң, болупму бизниң артистлиримизниң иҗадий өсүшигә зәмин яратмақта. Мән «Мәңгүлүк мәшрәпни» һиссиятлар илкидә көрдүм. Кәспий уссулчи сүпитидә, уссулчи қиз-жигитләрниң маһаритигә, сәнъитигә апирин ейттим. Һелиму есимда, 1989-жили дәсләпки қетим у яққа барғинимда байқиғиним, улар пәқәт миллий уссул билән чәклинип қалатти. Режиссерлуқ издинишлар аз еди. Бүгүнки концертта миллий вә классикилиқ уссул элементлирини маһарәт билән уйғунлаштурупту. Шәхсән өзәм Дилнар Абдуллани яхши тонуймән. ШУАРдики йетәкчи уссулчи һәм балетмейстер. Бу концертта униң стилини байқавалдим. Қошумчә қилғум келидуки, Дилнар Абдулла мошундақ концертни сәһниләштүргән болсиму, кәмтарлиғи, кичик пейиллиғи түпәйли өз исмини атиғузмапту. Шундақла қоюлумда баш образни яратқан уссулчи жигитниң сәнъитини тәкитлимәй мүмкин әмәс. Байқишимчә, у классикилиқ уссулни яқтуридиған охшайду. Уни биз жигит муһәббитини сөйгүсигә изһар қилған пәйттә, классикилиқ вә миллий уссулни уйғунлаштурғанда байқидим. Һәр иккилиси уссулниң сехиргәр, тилсим күчини ярқин көрсәтти. Мениңчә, «Мәңгүлүк мәшрәп» барлиқ тамашибинни роһландурди.

Әхмәт ӘҺӘТ, Қазақстанниң хизмәт көрсәткән әрбаби:

Маңа концертниң сценарийиси наһайити яқти. Асасән уссул билән пүткүл бир милләтниң мәдәнийитини, сәнъитини, һаят тәризини, тарихини көрситип бериш, мениңчә болса, наһайити чоң мәсилә. Пәрзәнтниң дунияға келиши, исмини қоюш, мәшрәпкә бериш арқилиқ тәрбийиләш вә һаказилар наһайити иҗадий маһарәт вә тапқурлуқ билән намайиш қилинди. Рәссам сүпитидә дәйдиғиним, уссулчилар кийим-кечәклиридә, сәһниниң безилишидики миллий колорит, рәңдарлиқ утуқлуқ чиққан. Мәсилән. оғулниң етизда ома орушинила алайлуқ. Бу йәрдә етизниң көрситилиши, уссулчиларниң һәрикәтлирини көргәндә һәқиқәтәнму бир бағ омини оруп сәһнигә ташлап беридиғандәк туюлди маңа. Әнди қизларниң бараңлиқ астидики уссуличу. Шох қизларниң һәрбир һәрикитини, үзидики мимикисини көргәндә үзүмниң дәмини сәзгәндәк болдуқ. Тонулған актриса Қундузай Таш, уссулчи Дилнар Абдулла, даңлиқ нахшичи Һошур Қари билән шәхсән тонуш болғачқа, улар билән көрүшүп, муңдишиш пурситигә егә болдум. Ундақ пәйтләрдә һәммимизниң тилиги бирла болди – ушбу мунасивәтлиримиз үзүлүп қалмисекән дейиштуқ. Умумән, «Мәңгүлүк мәшрәп» биз, қазақстанлиқ уйғурлар, һаятида чоң мәдәний вақиә болди һәм униң мәңгү есимизда қалидиғини сөзсиз.

http://uyguravazi.kazgazeta.kz/?p=24431#more-24431