«Уйғур авази» гезити, 26 май 2016 ж.

Көрнәклик җәмийәт әрбаби, милләтпәрвәр инсан Турғанҗан Розахуновниң аримиздин бемәзгил кетиши биз үчүн орни толмас җудалиқ болди. Турғанҗан Розахунов өзиниң җәмийәтлик паалийити түпәйли миллий мәдәнийитимизниң, маарипимизниң тәрәққий етишигә бар күч-ғәйритини сәрип қилди. Қазақстан компартияси Мәркизий Комитети Сәясий бюросиниң әзаси болуп сайланди. Әнди Россия, Украина, Белорусия, Қазақстан  һәм Әрмәнстан Җумһурийәтлири бирлишип чиқарған «Хәлиқара чоң қамуста», башқиму қазақ­станлиқлар қатарида, Тур­ғанҗан Розахуновниңму исми киргүзүлүп, алаһидә гуванамә, медаль вә диплом билән мукапатланған еди. Мошуниң һәммиси Турғанҗан Розахуновниң җумһурийәт даирисидә хелила жирик җә­ми­йәт әрбаби сүпитидә то­нулғанлиғидин дерәк бәрсә керәк.

Турғанҗан Розахунов Яр­кәнт шәһиридә туғулуп өскән. У оттура мәктәпни тамамлап, йолланма билән Балхаш шәһиридики кәспий-тех­никилиқ училищеда оқу­­­­ғандиму  (кейинирәк у КазПИниң тарих факульте­тини сирттин тамамлайду), өзиниң һәрбий борчини ада қилғандиму җәмийәтлик ишларға паал қатнишиду. Панфилов наһийәлик комсомол комитетиға хизмәткә тәклип  қилинғандиму өзини пәқәт иҗабий тәрәптинла көрсәткәнликтин, вақитниң өтүши билән Турғанҗан Розахунов наһийәлик партия комитетиға тәклип қилиниду. Комсомол вә партия аппаратлирида хизмәт қилиш — бу идеология мәктивидин өтүп, шу саһадики йеңи басқучқа тәйярлиқ көрүш вә тәҗрибә топлаш еди. Кеңәш дәвридә партия өз кадрлирини әйнә шундақ тәрбийиләтти. Шундақ кадрларниң бири һесапланған Турғанҗан Розахунов көп өтмәй җумһурийәт миқиясида чоң егиликләр сүпитидә тонулған Калинин вә Киров намидики колхозлар партия комитетлириниң кативи болуп сайлиниду.

Турғанҗанниң мәз­күр егиликләр партия тәш­килатлирини қандақ баш­қурғанлиғини униң бирнәччә қетим наһийәлик партия комитети бюросиниң әзаси, йезилик вә наһийәлик кеңәшләрниң депутати, Қазақстан коммунистик партиясиниң XVІ қурултийиға делегат болуп сайланғанлиғидин очуқ көрүшкә болиду. Әнди Алмутида башланғуч партия тәшкилатлири катиплириниң җумһурийәтлик конференцияси болуп өткәндә, у сөзгә чиқиду һәм униң нутқи мәлум рәвиштә уни бирдинла егиз даванға көтириветиду. Шу конференцияниң иштракчиси болған «Коммунизм туғи» (һазирқи «Уйғур авази»)  гезитиниң сабиқ баш муһәррири Йолдаш Азаматовниң ейтишичә, Турғанҗан Розахуновниң нутқи конференция иштракчилирида алаһидә тәсират қалдуриду. «Есимда қалғини, — дәйду Йолдаш,  — Турғанҗан өз сөзидә конференцияниң президиумида олтарған Москваниң, йәни КПСС Мәркизий Коми­тетиниң вәкиллирини қаттиқ, бирақ дәлиллик тәнқит астиға алди. Немә үчүн уларни (йәни Мәркәзни) пәқәт йеза егилиги мәһсулатлири, малниң сани, йәрниң һосулдарлиғи қизиқтуриду. Шуниң һәммисини йетиштүрүватқанлар һәққидә сөз қилмайду. Немишкә улар диққәтниң сиртида қалиду. Конференцияни башқуруватқан Н.Ә. Назарбаев Турғанҗанниң сөзини баштин-аяқ диққәт қоюп тиңшиди. Мүмкин Нурсултан Әбиш оғли Турғанҗанни илгиридин биләтти яки униң тоғрилиқ аңлиған болуши мүмкин. Амма натиқниң қайнап, өткүр сөзлиши вә муһим мәсилиләрни көтириши кейинирәк уни Қазақстан коммунистик партияси Мәркизий Комитети Сәясий бюросиниң әзаси болуп сайлинишиға әң муһим асас болди.

Тинимсизлиқ, өзини айи­маслиқ униң тәбиитиниң өзгичилиги болидиған. Амма СССРниң парчилиниши, коммунистик партияниң тарқилиши мәнтиқий һалда Сәясий бюрони күчидин қалдурди. Амма шуниңғичә Турғанҗан Уйғур театри вә Уйғуршунаслиқ институти коллективлирини Қазақстан компартияси Мәркизий Коми­тетиниң бөлүминиң рәһбәрлири вә мәдәнийәт министри билән учришишлирини өткүзүп үлгириду. Әгәр у илгири комсомол, партия, егилик саһалирида хизмәт қилип, лавазимлар чоққисиға көтирилгән болса, әнди өз хәлқигә хизмәт қилиш имканийити туғулған еди.

2003-жили җумһурийәтлик Уйғур мәдәнийәт мәркизигә рәис болуп Әхмәтҗан  Шардинов, униң биринчи орунбасари болуп Турғанҗан Розахунов  сайлиниду. Вақитниң өтүши билән улар рәһбәрлик қилған ҖУЭМ барлиқ миллий мәркәзләр арисида әң үлгилик мәркәзгә айлиниду.

Миллий мәдәнийәт мәр­кәз­лириниң вәзипилири өз хәлқиниң әнъәнилирини сақлаш һәм тәрәққий әткүзүш, Президентимиз сәяситини кәң аммиға йәткүзүш, елимиз ихтисади вә мәдәнийитини тәрәққий әткүзүшкә өз һәссисини қошуштин ибарәт болуп, буниң үчүн мәмликитимиздики хәлиқләр достлуғини техиму мустәһкәмләш лазим. Н.Ә. Назарбаев Уйғур театри билән җумһурийәтлик Уйғур мәдәнийәт мәркизиниң намиға әвәткән телеграм­мисида Ә.Шардинов рәһбәр­лигидики тәшкилатниң нәқ мана шу ишлардиму тилға елинарлиқ паалийәт елип бериватқанлиғини қәйт қилиду. Дөлитимиз рәһбириниң тәшки­латимиз паалийитигә һәм униң рәһбиригә шундақ жуқури баһа беришиға әң алди билән Турғанҗан Розахунов салмақлиқ һәссә қошти. Мәркәзниң қияпитини бәлгүләйдиған барлиқ «қара иш» униң зиммисигә чүшти. У буни шәрәп билән бәҗирди.

Мәдәнийәт мәркизиниң, уни Әхмәтҗан Шардинов билән Турғанҗан Розахунов башқурған вақтидики паалийити турақлиқ «Уйғур авази» гезити сәһипилиридә йорутулуп кәлди. Һәр жилниң йәкүни болса, конференцияләрдә муһакимә қилинди. Буниң һәммисидин гезитханлиримиз хәвәрдар. Чарә-тәдбирләрниң һәммисини өз бабида өткүзүш, уларға қатнашқанларниң көң­лидин чиқиш асан әмәс. Һазирқи заманда һәрбир қәдәм пулсиз болмайдиғанлиғини һесапқа алсақ, қанчилик мәбләғ лазимлиғини тәсәввур қилип көрүш қийинға чүшмәйду! Мисалға пәқәт маарипқа алтә жил мабайнида 60 миллиондин ошуқ ахча хәшлинипту. Бу пәқәт ейтишқила оңай болғини билән униң кәйнидә қанчилик тәшкилий ишларниң ятқанлиғини билидиғанларму, билмәйдиғанларму бар.

Турғанҗан Розахуновниң ишләмчанлиғини, у қәйәрдә иш елип бармисун, көп вақит өтмәй, шу йәрниң абройини көтирип, даңқини чиқиридиғанлиғини билгән  Уйғур театриниң рәһбәрлиги уни  мәзкүр дәргаһқа тәклип қилиду. Т.Розахунов Уйғур театриниң муавин мудири лавазимиға кәлгәндин башлап көп ишларни әмәлгә ашуруп, сәнъәткарлиримизни ойландуруп жүргән бәзи мәсилиләрниң ижабий һәл қилинишиға нурғун күч чиқириду. Өз хәлқиниң җанкөйәри, милләтпәрвәр инсан Кинтал Исламов «Инайәт» ассоциациясини тәшкил қилғанда Турғанҗан Розахунов униң муавин рәиси болуп тайинлиниду. У «Инайәттиму» өзини йәнә шу илгәркидәк маһир вә салаһийәтлик рәһбәр сүпитидә көрситиду. Көп өтмәйла йеңи тәшкилат көпчиликниң тилиға елинишқа башлайду.

Жуқурида биз Турғанҗан Имир оғлиниң хизмитигә, җәми­йәтлик паалийитигә қис­қичә тохтилип өттуқ һәм униң әрбап сүпитидики портретини сизип чиқишқа һәрикәт қилдуқ. Әнди у инсан ретидә қандақ шәхс болған, өзиниң җүпти вә балилири билән қандақ мунасивәттә болған? Кәсипдашлири, йеқинлириниң хатирисидә у қандақ шәхс сүпитидә сақлинип қалди? Бу соалларниң һәммисигә берәр җававимиз пәқәт иҗабий, Биз униң ақ-сериқ, пешаниси үстидики чачлири убданла шалаңлишип қалған, көз әйниги астидики көзлири күлгәндә ойнап кетидиған, көпинчә җиддий һалда болидиған қияпитини, оруққина, лекин чаққан кәлгән ташқи көрүнүшини яхши билимиз. У интайин меһмандост еди. Униң өйидә һазир АҚШта яшайдиған даңлиқ актер Олег Видов, даңлиқ автоматиниң конструктори М.Калашниковниң меһманда болғанлиғиға ким ишиниду?

— Һазир униң қирқи йеқин­лишип қалсиму телефони жириңлашни тохтатмайду, — дәп көзигә яш алиду Турғанҗанниң өмүрлүк җүпти Һавагүл. — У техичә кишиләргә керәк. Йәнә бир ейтай дегиним, мошу май ейида мениң апам 90 яшқа кирди. Анамниң тәвәллудини өткүзүшкә тәйяр­лиқ көрүвататтуқ. Иккиси сәясәт тоғрилиқ сөһбәтлишишкә хумар болидиған. Телефонниң җириңлашлири, кишиләрниң өйүмизгә пат-пат келиши, униң өзиниң ишқа әтигән  кетип, кәч келиши бизгә муңдишишқа, жүрәк қанғидәк сөһбәтлишишкә мүмкинчилик бәрмәтти. Амма униң билән интайин бәхитлик өмүр сүрдүм. Мәнму, балилириму униңдин бир өмүр рази.

— Биләмсиз, чоң дада, — дәйду Турғанҗанниң оғли Арманҗан – дадамниң саламәтлиги дегәндәк яхши әмәс екәнлиги маңа мәлум еди. Өзиму буни сәзгәндәк, өз алдиға қойған мәхсәт-вәзипилирини әмәлгә ашурушқа алдириғандәк яшатти. Амма мошундақ күтүл­мигән йәрдин бизни таш­лап кетиду дәп ойлимиған екәнмән. Дадам хизмәт бабида көйүп-өчүп яшиди, өзини айимиди. Иккинчи тәрәптин хошал болидиғиним, у өз миллити үчүн хизмәт қилди, көйгән болса, көпчиликниң үмүт-армини йолида көйди.

Мошу сөзләр Арманҗанниң өз атисиниң паалийитини чоңқур чүшинип, униң тегигә йәткәнлигидин дәрәк бәрсә керәк. Иккинчи тәрәптин, униң ейтқанлири атисиниң ишини давамлалштурушқа вәдә бәргәндәк җараңлиди. Илаһим, шундақ болғай!

Рабик ИСМАЙИЛОВ, филология пәнлириниң намзити.

P.S. Бизниң бешимизға чүшкән еғир дәрт-қайғуни тәң бөлүшкән барлиқ идарә, тәшкилатларға, айрим шәхсләргә «Уйғур авази» гезити арқилиқ сәмимий миннәтдарлиғимизни изһар қилимиз.

РОЗАХУНОВлар аилиси.

http://uyguravazi.kazgazeta.kz/?p=24328#more-24328