| …Шу камчилиқлар һели бар. | |
|
|
«Уйғур авази» 21 апрель 2016 ж.
Буниңдин бираз жил илгири җумһурийәтлик «Уйғур авази» гезити сәһиписидә «Нахша мәтинлири тәләпләргә җавап берәләмду?» сәрләвһилик мақаләм елан қилинған еди. Мәзкүр мақалә кейинирәк «Пәрваз» уйғур иҗрачилар уюшмисиниң сайтидинму орун алғанлиғиниму ядиңларға селишни тоғра көрдүм. Чүнки һәр икки әхбарат васитисидә бесилғандин кейин мәзкүр мақалә бойичә, болупму мениң намимға һәрхил иҗабий, һәтта сәлбий пикирләрниң ейтилғинини йошурмаймән. Мақалида бирмунчә топ вә иҗрачиларниң репертуаридики бәзибир нахшилириниң мәтинлиригә изаһ берип, өз көз-қаришимни билдүргән едим. Шуларниң қатарида көпчиликкә мәлум «Нур» ансамблиниң бәдиий рәһбири Ринат Зерәков билән учрашқанда, у өз коллективи тәрипидин әвәтилгән хатасини тән елип, бәзи нахшилар үстидинму пикир-мулаһизә қиливедуқ. Әлвәттә, мақаләмниң уларға тәсир қилғиниға хошал болдум. Амма хошаллиғим узаққа созулмиди. Башқа иҗрачилиримиз нарази бопту: «Уни язған кимкән?», «биздин соримай, нахшилиримиз үстидин тәнқит қилғини тамамән хата» дегән гәпләр чақмақ тезлигидә қулиғимға тез йәтти. «Пәрваз» ижрачилар уюшмиси тәрипидин у-бу ишлар қолға елинип, шу җүмлидин нахша мәтинлири бойичиму хелә илгириләшләр йүз бериватиду. Шундиму бәзи камчилиқлар йоқ әмәс. Шуни тәкитләп өтүш керәкки, алдинқисидәк уттур бирәвниң «зитиға тегип» қоймаслиғим үчүн, пикримни умумий ейтишқа тоғра кәлди. Бу қетим байқиғиним — нахшичи-сазандилиримизниң той-төкүнләрдә нахша мәтинидики сөзләрни натоғра ейтиватқанлиғи. Бирла мисал, өткәндә шундақ тойларниң биридә талантлиқ нахшичи ағинәм Тейипҗан Илиевниң қәлимигә мәнсүп йезилған нахша мәтинидики «Тавутқа сиғмиғач тапқанлиримиз, Ялиңач кәлгәндәк ялиңач кәттуқ» дегән мисралиридики «сиғмиғачни» «селинғач» дәп ейтип, кишини хиҗил қилди. Бақилиққа ялиңач кетидиғинимизни билимиз, һә, тавутқа тапқанлиримизни қачан селиведуқ биз?!Әнди бәзи нахшиларниң муәллипи – иҗрачиниң өзи. Һәммисиниң исим-җисмини язмаяқ қояй. Мени тоғра чүшәнгән нахшичи ағинәм Сумбат Тохтиевниң «Сөйимән сени» нахшисиға диққәт ағдурайли: Сөйимән сени, сөйимән, Немишкә, җеним, билмәймән? Ойлаймән сени, ойлаймән, Аман бол, дәп тиләймән. Бу мисраларда «сөйимән», «билмәймән», «ойлаймән», «тиләймән» дегән сөзләрниң пәқәт томурлириғила «мән» арқилиқ уланған қапийәләр сахта болуп қалған. Сәвәви, бәнттики қапийәләр сөзләргә уланған қошумчиларға әмәс, бәлки томурлириғиму бағлиқ. Өткәндә өзбәк нахшисини уйғур тилиға тәрҗимә қилған ағинимизниң униң муәллипи болувалғиниға «товва» дедуқ. Бопту, униңғиму көз жумайли. Бирақ тәрҗимиму бәлгүлүк билимни тәләп қилидиғанлиғини әскә алсақ, у нахша мәтиниму қалаймиқан, мәнтиқисиз чиққан. Бу йәрдә шу нахшиларни иҗра қиливатқан иҗрачиларғиму һәйран қалимиз. Жуқурида тилға алған нахша мәтинлири бойичә көргән камчилиқлиримиз шуниң биләнла түгигини йоқ. Һели бар. «Көч маңғансири түзилиду» демәкчи, муәллиплиримизниң мундақ хаталиқлири аста-аста түзилидиғиниға үмүтимиз зор. Абдулҗан АЗНИБАҚИЕВ. |
