«Уйғур авази»  гезити 10 март, 2016 жил

Турған Һезимов: «Акамниң мәслиһити билән артист болдум».

Қ.Ғоҗамияров намидики җумһурийәтлик дөләт Уйғур музыкилиқ комедия театриниң талантлиқ актери Турған Һезимов һаятиниң 50-даваниға көтирилди. Шу мунасивәт билән оқурмәнләр диққитигә униң билән болған сөһбәтни һавалә қиливатимиз.—  Һәр бир сәнъәткарниң һаят йоли болиду. Шу йол униң кейинки паалийитини бәлгүләйду. Сәнъәт йолини таллавелишиңизға ким яки немә сәвәп болди?

— Мәктәптә оқуп жүргән чағлиримда һәрхил сәнъәт көрүклиригә қатнишаттим. Чоң болғансири сәнъәткә болған иштияқим техиму күчийип, мәктәпни тамамлап, һөҗҗәтлиримни Алмутидики П.И. Чайковский намидики музыка училищесиға тапшурдум. Лекин, тәләйгә қарши, емтиһандин ғулап кәттим. Ана жутум Пәнҗимгә қайтип келип, Мәдәнийәт өйиниң мудири Қасим Сейитов вә шу жиллири йезимизда паалийәт елип бериватқан «Шатлиқ» хәлиқ ансамблиниң рәһбири Әмирдин Аманбаевниң тәкливи билән мәзкүр ансамбльға сазәндә болуп ишқа орунлаштим.  Арида һәрбий хизмитимни өтәп кәлдим.  Бир күни Алмутидин актер һәм режиссер Муһит  Һезимов келип: «Бу жили Т.Жүргенов намидики сәнъәт институтида актер мутәхәссислиги бойичә уйғур бөлүми ечилиду, шу йәрдә оқамсән?», дәп сорап қалди. Мән ойлинип: «Мениңдә актерлуқ қабилийәт барму, қандақ болидекин?», дәп иккиләндим. Муһит ака маңа шеир, қара сөзләрни оқутуп көрүп, «өзәңни синап көргин», дәп мәслиһәт бәрди. Бу қетим тәлийим болуп жуқурида нами аталған билим дәргаһиға оқушқа чүшүп, уни 1993-жили тамамлидим вә жутумға қайтип кәлдим. 1994-жили йәнә Әмирдин Аманбаевниң вә шу жиллири колхоз рәиси болған мәрһум Азат Мәшүровниң тәкливи билән «Шатлиқ» хәлиқ ансамблиниң бәдиий рәһбири болуп сайландим. Лекин заман өзгәргәндин кейин, ансамблимиз тарқап кәтти.  Һәрким өз тирикчилиги билән бәнт болуп қалди. 1995-жили икки ай давамида тарихий вәтинимиздә иҗадий сәпәрдә болуп, қайтип кәлгәндин кейин, жутдашлирим Қурванҗан Һәмраев, Аманҗан Қасимов билән бирликтә  «Тәклимакан» топини қурдуқ. Бу топ «Яркәнт-96» фестивалида Гран-Прини елишқа муйәссәр болди. 1997-жили Полат Һезимовниң тәкливи билән Уфа шәһиридә өткән түркий тиллиқ хәлиқләр эстрада ансамбльлириниң «Урал МОҢО» хәлиқара  конкурсиға қатнишип, 2-орунни егиләп, лауреат аталдуқ. 2001-жилдин  Уйғур театрида ишләватимән.

— Сәнъәт йолини таллавалғиниңизға пушайман қилған пәйтлириңиз болдиму? Бу кәсипниң әвлаттин-әвлатқа  өтидиғанлиғиға ишинәмсиз?

— Бу йолни таллавалғинимға һеч өкүнмәймән, чүнки бу — мениң сөйүмлүк кәспим. Әвладимиздин акам Муһит Һезимов иккимиз кәспий сәнъәткарлардин болуп йетилдуқ. Чоңларниң ейтишичә, бовам коча нахшилириниң шәйдаси болған екән. Дадамму кона хәлиқ нахшилирини ейтип жүриду. Сәнъәткарлиқниң  әвлаттин-әвлатқа өтиду дегинигә анчә ишинип кәтмәймән.

— Пәрзәнтлириңизниң сәнъәт йолида меңишини халамсиз?

— Пәрзәнтлирим Рамиль вә Рәна сәнъәткә тамамән қатниши йоқ алий оқуш орунлирида билим еливатиду. Мән уларниң мәшәқити көп, һалавити аз сәнъәт йолида меңишини тамамән халимаймән.

— Иҗат асасән немигә бағлиқ, талантқиму яки шараитқиму?

— Һәр иккисигә дәп ойлаймән. Әгәр талантиң болуп, уни көрситидиған шараит йоқ болса, талантиңниң хар болғини. Әксичә, шараит бар болуп, талантиң болмиса, өзәңниң хар болғини.

— Һәрбир сәнъәткар һаятниң иссиқ-соғини баштин кәчүргәндә, қәлбиниң җараһитигә иҗадийитидин дава издәйду? Сизчу?

— Мәнму һәм шу. Сәһнидики ролимни тәрләп-пишип, пуғаним қанғидәк жиғлап яки күлүп ойнисам, дәрдимгә дава тапқандәк болимән.

— Сиз үчүн рольниң чоң-кичиги барму? Әң сөйүмлүк ролиңиз?

— Станиславский ейтқандәк, рольниң чоң-кичиги болмайду. Бүгүнгичә «Анарханда» — Бәхтия мәзин, «Ғерип — Сәнәмдә» — Һапиз, «Анамниң ақ көйнигидә» — Сәйяр, «Король Лирда» — Эдгор, «Ана мирасида»  — тәргәвчи, «Өмәр Муһәммәдийдә» — Өмәр, «Қәшқәриядә» — Чоқан Вәлиханов, «Гүлдәстидә» — Мухтәр, «Аманнисаханда» — Қидирхан Яркәндий,  «Қош юлтузда» муқамчи, «Ғунчәмдә» — Мәшрәп, «Ай тутулған түндә» — Деванә вә башқиму рольларни ойнидим. Уларниң һәммиси  мениң үчүн сөйүмлүк. Булардин бөләк 20дин ошуқ миниатюрида роль иҗра қилдим. 15 жил давамида «Тәбәссүм» һәзил-күлкә кечилигигә риясәтчи болдум.

— Қайси рольдин кейин өзиңизни кәспий актер дәп һис қилдиңиз?

— Театрға ишқа орунлишип дәсләп ойниған ролим — М.Һезимов сәһниләштүргән «Анамниң ақ көйниги» спектаклидики Сәйяр болди. Спектакльни бәдиий кеңәш әзалириға тапшурғандин кейин, Қазақстан Җумһурийитиниң хизмәт көрсәткән сәнъәт әрбаплири Икрам Мәсимов, Әхмәтҗан Қадиров, Қазақстан Җумһурийитиниң хәлиқ артисти Қурванҗан Абдурасулов вә башқиларниң мән һәққидә ейтқан иллиқ пикирлирини аңлап,  актер болуп ишләп кетәләйдиғанлиғимға көз йәткүздүм.

— Сизгә сәһнидә қандақ характерларни яритиш яқиду?

— Йеник күлкә һасил қилидиған рольларни анчә яқтуруп кәтмәймән. «Анархандики» — Бәхтия мәзин, «Ай тутулған түндики» Деванә охшаш рольлар яқиду. Улар бир қаримаққа күлкилик көрүнгини билән, һәр икки образниң һаятида муң-қайғу йетәрлик. Улар сәһнидики күлкилиқ сөзлири, һәрикәтлири билән қайғу-һәсритини йеникләштүрүшкә тиришиду.

— Ойнисам дәп арман қилған ролиңиз барму?

— Сәһнидә Гамлетни ойнисам дегән арминим болған. Бу һәқтә 2004-жили Муһит Һезимовқа ейттим.  У маңа: «Шекспирниң «Гамлетини» уйғур тамашибинлириға көрситиштә немини нәзәрдә тутимиз? Әсәрни оқуп, тәйярлиқ көр, мениң соалимғиму җавап издә», деди.  Мән пьесини оқуп, Гамлетниң ролини ойнаймән дегән үмүттә өзәмниң үстидин ишләшкә қизғин кириштим. Лекин аридин айлар, жиллар өтүвәрди. Кейинирәк қаттиқ ағрип, узақ даваландим. Шуниң билән Гамлет ролини унтушқа тоғра кәлди вә арминим арман петичә қелип, һаятимниң 50-даваниға йетип кәптимән.

— Һәрқандақ талант утуқ чоққисиға өзлүгидин йәтмәйду. Униң үчүн пәрвиш керәк. Сизниң утуқлириңизда кимләрниң әҗри бар?

— Биринчидин, маңа һаят берип, беқип-қаққан ата-анамниң, мәктәптә оқутқан, институтта билим бәргән устазлиримниң. Уларниң қатарида Ялқунҗан Шәмиев, Реһангүл Мәхпирова, Руқийәм Саттарова, Полат Эльдаров бар. Шундақла өзиниң бар талантини, мол тәҗрибисини келәчәк яшларға үгитиштин зерикмәй, театримиз тәрәққияти үчүн аянмай әмгәк  қилип келиватқан акам Муһитниң мениң утуқлиримға қошқан әҗри бебаһа.

— Сөһбитимизниң ахирида келәчәк арманлириңиз һәққидә ейтип өтсиңиз.

— Арминим — уйғур сәнъитиниң буниңдин кейинму тәрәққий етип гүллиши үчүн, театримизниң асасини салған пешқәдәм сәнъәткарлиримиз бизгә тапшурған эстафетини келәчәк яшларға тәл-төкүз тапшуруш йолида хизмәт қилиш. Шу арқилиқ хәлиқниң муһәббитигә еришиш. Һә, хәлиқниң муһәббитигә еришиш үчүн бир өмүр тәр төкүп меһнәт  қилиш керәк. Бу мениңла әмәс, театримизда хизмәт қиливатқан һәммә сәнъәткарларниң армини дәп ойлаймән. Кейинки жилларда театримизға бирқатар талантлиқ яшларниң келип қошулуватқанлиғи, сәнъитимиз эстафетисини әвлаттин-әвлатқа тапшурушниң давамлишиватқанлиғиниң ярқин көрүнүшидур.

Сөһбәтләшкән Патигүл МӘХСӘТОВА.

http://uyguravazi.kazgazeta.kz/?p=23022#more-23022