«Уйғур авази» гезити, 10 апарель 2015 ж.

Хәлиқ талантлири/ Хәлиқ тәшналиқ билән күтидиған сәнъәт коллективлириниң бири –  «Арзу» хәлиқ нахша-уссул ансамбли. Бурун бу ансамбль тоғрилиқ гезит-журналлардин оқуп,  йезиларға  берип қойған концертлирини көрүш арқилиқ билгән болсам, әндизә шу коллектив билән биллә ишлимәктимән.Дәсләпки иш күнлиримниң бири. Ансамбль оркестри өзлириниң саз мәшиғини қилмақта. Арилиқта сазәндиләр «Қени, «Таримни» чалайли» дедидә, шуни орунлиди. Дәсләптә бир муңлуқ аваз аңланди. Оркестр  Тарим дәриясини, униң долқунлирини, әтрапидики тәбиәт гөзәллигини, шу еқиватқан  сүйиниң хәлиқниң дәрт-муңлириға муңдаш, өтмүш тарихиға гува екәнлигини тилсиз күч арқилиқ йәткүзмәктә. Чалғу әсваплириниң арисида алаһидә күч берип челиниватқан ғеҗәкниң муңлуқ авазидин Таримниң йәниму хәлқигә ейтмақчи болған налисини аңлайсән. Тарим дәриясини өз көзүм билән көрмисәмму, амма шу аһаңлар арқилиқ дәрияниң муңлуқ сирини вә чәксиз гөзәллигини, еқиватқан долқунлири арқилиқ һаятниң, тарихниң һемишәм күрәш билән давамлишиватқанлиғини беихтияр көз алдимға кәлтүрдүм. Бу аһаңлар арқилиқ оркестрниң сазини ғеҗәксиз тәсәввур қилишқа болмайдиғанлиғини сәздим.  Бу маһарәтниң егиси, талантлиқ сазәндә – Намәтуллам Абдулла оғли Мәһәмәтов.

У буниңдин атмиш жил илгири наһийәниң Кичик Дехан йезисида мәрипәтчиләр Абдулла ака билән Саадәт һәдиниң аилисидә дунияға кәлди. Кәлгүси сазәндә кичигидинла саз челишқа хуштар болуп, 6-синиптин башлап, дадисиниң устазлиғида мандолина челишни үгиниду. Дәсләптә қийин болсиму, атиниң «қаттиқ» тәрбийиси билән әсвапни толуқ өзләштүрүшкә тиришиду. Андин скрипка әсвавиға қизиқиш пәйда болиду.

Сөһбәтара Намәтуллам ака дәсләпки скрипкини шәһәр дукинидин  алғинида хошаллиғиниң чеки болмиғанлиғини әсләп өтти. Наһийә даирисидә болидиған һәрқандақ сәнъәт көрүклиригә яш жигит скрипкиси билән қатнишиду. Ахири 1972-жили Ташкәнт шәһиригә мәдәний-ақартиш техникумиға келиду. 1973 — 1975-жиллар арилиғида Москва шәһиридә Вәтән алдидики һәрбий борчини өтәп келип, қайтидин өз билимини давамлаштуруп, техникумниң музыка бөлүмини ғеҗәк синипи бойичә утуқлуқ тамамлайду. Дәсләпки әмгәк паалийитини Уйғур наһийәлик Мәдәнийәт өйидә методист болуп  башлайду. Бу жиллири наһийәдә бәдиий һәвәскарлар өмәклири көпийишкә башлап, яш методист Нәмәтуллам Мәһәмәтов һәвәскар сәнъәткарларниң иҗадий өсүшигә көп күч чиқарди. Мәдәнийәт өйи йенида қурулған «Шатлиқ» ансамблиниң музыка рәһбириму болди.

– Мениң  арминим оркестрда ойнаш еди, — дәйду Нәмәтуллам ака сөһбәтара. —  «Арзу» ансамблиға кириш — мениң бүйүк арзуюм болған. 3-4 қетим берип, орун йоқ болғанлиқтин султийип қайттим. 1981-жили Карлин ака Палтаев Алмутиға ишқа йөткәлдидә, орниға мени тәклип қилишти. Хошаллиғимда чәк болмиди. Сәвәви, «Арзу» мениң үчүн чоң мәктәп еди. Мән һелиму ансамблимизниң шу чағдики рәһбири Юнус ака Имиров билән талантлиқ сазәндә, нахшичи Қасим ака Мухтәровтин миннәтдар. Маңа уларниң тәсири чоң болди. Ансамбльға келипла бираздин кейин Қасим акиниң орниға музыка рәһбири болдум. Бу мениң үчүн чоң синақ мәйдани еди. Бу чоң җавапкәрлик арқилиқ мән өзәмниң маһаритимни техиму  ашурдум.

Әслидә, сазәндиниң иҗра қиливатқан һәрбир әсәридин әмәс, бәлки әсваптики бесиливатқан һәрбир пәдидин муң чиқиралисаң, мана шу чағда өзәңни сазниң алаһидә чоққисиға чиқтим дәп ейталайсән. Шундақла өз кәспиңниң маһири болушиңға йәнә бир чоң амил роль ойнайду. У – һаятқа ашиқлиқ. Сән һаятқа қанчә көп қир билән ашиқ болсаң, шу ашиқлиғиңни өз кәспиң билән тилсим дунияға йәткүзүватқандәк вә улар саңа җор болуватқандәк билиниду. Шу пәйттила сирлиқ, амма гөзәл дуния билән сирлашқандәк болисән. Шу пәллигә йәткән адәмләрла өзи таллавалған кәспигә өкүнмәйду.

— Мән сәнъәткә иштияқ бағлап өскәчкә, 1981-жили мәктәпни тамамлап «Арзу» ансамблиға ишқа орунлаштим. Нәмәтуллам ака мениңдин икки ай бурун кәлгән екән, — дәйду ғеҗәкчи тоғрилиқ хәлқимизгә тонулған нахшичи Нуралим Варисов.  — Мән ансамбльда бираз ишлидим. Шу арилиқта Нәмәтуллам акиниң һәқиқий талант егиси екәнлигини билдим. Бирла мисал кәлтүрәй: у радиолардин берилидиған уйғурчә музыкиларни нурғун тиңшатти вә бүгүнкидәк аваз йезивалидиған техникилар болмисиму, мүмкинчилигиниң баричә пайдилинип, шу нахша-сазларни оркестрниң җор болушида орунлатти. Пурсәтни пайдилинип, Нәмәтуллам Мәһәмәтовни 60 яшлиқ тәвәллуди билән тәбрикләп, иҗат үстидики йолиниң узун вә дағдам болушини тиләймән.

Һәқиқәтәнму һаятиниң 40 жилини өзи сөйгән саһаға беғишлиған сәнъәткар Нәмәтуллам ака бүгүнки күндә сәнъәт мухлислири арисида чоң абройға егә талант егиси һәм яш әвлатниң устази. Оттуз жил  ансамбльниң музыка рәһбири сүпитидә уни репертуар җәһәттин бейитип, җумһурийитимиздики уйғур ансамбльлириниң алдинқи қатаридин көрсәтти.

Муһидин РОЗАХУНОВ.

Уйғур наһийәси.

http://uyguravazi.kazgazeta.kz/?p=17836#more-17836