| Қәдинас ағинәм еди. | |
|
|
«Уйғур авази» гезити, 18 ноябрь 2016 ж.
Вақит ериқта аққан еқин судәк ғуюлдап өтүверидекән. Үзлириңгә қоруқлар чүшүп, чачлириңниң ақарғинини, аста-аста пенсия йешиға йетип, жут чоңлири қатариға қошулуп қалғанлиғиңниму сәзмәй қалидекәнсән. Талай вақиәләр хатирәңдин көтирилип кәтсиму, бирақ қәдинас ағинилириң билән ичәкишип, хошал-хорам өткүзгән чағлириң хатирә болуп, һаман есиңдә сақлинип қалидекән. Йешиң бир йәргә барғанда һаятиңдики әшу хушвақ чағларни әслимәкниң өзи ғенимәт билинидекән. Мән буниңдин топ-тоғра алтә ай илгири һаяттин өткән қәдинас ағинәм Турғанҗан Имәр оғли Розахуновни әсләп, сирдаш-муңдаш болуп өткүзгән яшлиқ чағлиримизни хатириләп, мошундақ ой-хиялларни баштин кәчүрдүм. Униң мәзгилсиз бақилиқ болуп кәткәнлигигә чоңқур ечиндим. …1972-жилниң кәч күз айлири еди. Өзәм хизмәт қиливатқан Калинин намидики колхоздин наһийәлик комсомол комитетиға ишқа тәклип қилинип, униң кативи лавазимиға сайландим. Бу йәрдә Турғанҗан Розахунов билән тонушуп, хизмәтдаш болуп қалдим. Илгири сирттин аңлап жүрсәмму, арилашмиған едим. Очуғини ейтсам, униң тиним тапмайдиған ишчанлиғи, аң-сәвийәсиниң һәртәрәплимә үстүнлүги мени бирдинла қайил қилди. Азирақла вақит тапса, қолидин китап-гезит чүшмәйдиғанлиғидин ибрәт алдим. Шуңлашқиму һәртәрәплимә билимликлиги, Кеңәш Иттипақида йүз бериватқан өзгириш-йеңилиқлардин әтраплиқ хәвәрдарлиғи, болупму яшлар тәшкилатлирида әмәлгә ашурулуватқан сәясәтниң маһийитини чоңқур чүшинидиғанлиғи билән аримизда алаһидә пәриқлинип туратти. Шуниң билән биллә кәмтарлиғи, һәрким билән бирдинла тил тепишип кетәләйдиғанлиғи, һәрқайсимизға қолидин кәлгән ярдимини айимайдиғанлиғи арқилиқму алаһидә һөрмәт-еһтирамға сазавәр еди. Гәрчә, инструктор болуп, хизмәт жәһитидин хелимиздин төвән болсиму, биз униң пикир-мәслиһити билән әмәлий ярдимигә муһтаҗ едуқ.Иккимизниң хизмәт пәләмпәйлиридин өтүп, өсүп-илгирилишимиздә бирқәдәр охшашлиқларниңму болғанлиғини ейтип өтмәкчимән. Мәсилән, наһийәлик комсомол комитетидин наһийәлик партия комитетиға иккимиз бир мәзгилдә инструктор болуп йөткәлдуқ. Бираз вақит өткәндин кейин, тәвәдики икки чоң егиликниң партия тәшкилатларни башқурдуқ. Турғанҗан Калинин намидики, мән болсам, Киров намидики колхоз партия тәшкилатлириға рәһбәрлик қилдуқ. Униң һәрқандақ мәсилини һәл қилишта һәққаний һәм объектив яндишишни билидиғанлиғи рәһбәрләргә хас башқиму хусусийәтлири нәқ мошу егиликтә ишләп жүргинидә алаһидә намайән болди. Сағлам ой-пикирлик, дайим оқуп, издиниш билән яшайдиған яш мутәхәссис шуңғичә һечкимниң ойиға кәлмигән тәшәббус һәм башланмиларға тутуш қилип, әмәлиятқа дадиллиқ билән җарий қилишқа киришти. Алди билән аһалиға мәдәний-мәиший җәһәттин хизмәт көрситишни яхшилашқа алаһидә көңүл бөлди. Яшларни чоң әвлатниң мунасип избасарлардин қилип йетиштүрүш мәхситидә зәраткалиқларни рәткә кәлтүрүп, аватлаштуруш, мәнзирилик дәрәқләрни өстүрүш қатарлиқ хәлиқниң көңлидин чиқидиған ишларни қолға алди. Тәшәббускар яш катипниң мундақ яхши башланмилири егилик рәиси Имәр Белалов тәрипидин һәртәрәплимә қоллап-қувәтлинип, аһалиниң сәмимий алқишиға еришти. Егилик әмгәкчилириниң мәдәний дәм елишиға шараит яритиш мәхситидә мәдәнийәт өйлири билән клубларниң ишини җанландурушқа көңүл бөлүнди. Һәвәскарлар өмәклирини тәшкилләп, уларниң паалийитини кәң қанат яйдурушқа әһмийәт берилди. Бүгүнки күнгичә өз паалийитини тохтатмай келиватқан «Шатлиқ» нахша-уссул ансамбли өткән әсирниң әшу йәтмишинчи жиллири тәшкил қилинған еди. Йеза яшлиридин тәркип тапқан мәзкүр сәнъәт уюшмисиниң аяққа туруп, тәрәққий етиши үчүн партком кативиниң шәхсий тәшәббуси асасида җумһурийәтлик Уйғур театриниң мәмурийити билән шәртнамә имзалинип, Азат Бурһанов, Гүлнарә Сайитова, безәндүргүчи рәссам Пәйзирахман Ибрагимов қатарлиқ сәнъәт әрбаплири җәлип қилинди. Хәлиқниң мәдәний-мәнивий тәшналиғини қанаәтләндүрүш үчүн буниңдин башқиму чарә-тәдбирләр бәлгүлинип, изчиллиқ билән әмәлгә ашурулди. Мәзкүр партия тәшкилати тәрипидин жүргүзүлүватқан мундақ үлгилик ишлар егиликтила әмәс, наһийә җамаәтчилиги арисидиму зор қизиқиш һасил қилип, бу партия тәшкилатиниң тәҗрибә алмаштуруш мәркизигә айлинип қалғанлиғини чоң әвлат вәкиллири та һазирғичә чоңқур мәмнунийәт билән тилға алиду. Хошна егилик партия тәшкилатиниң кативи сүпитим билән мәнму ағинәмниң иш-паалийитидин илһамлинип, униңға охшиталмисамму, һәр һалда тиришип паалийәт елип бардим. Шу жиллири Турғанҗан маңа көп пайдилиқ мәслиһәтләрни бәрди. Һәрқачан ярдәм қолини сунуп, иш-тәҗрибиси билән ортақлашти. Буниңдин оттуз жил муқәддәм, йәни 1986-жили Панфилов наһийәлик иҗраий комитетиниң рәислигигә Турғанҗан Розахуновниң намзити көрситилди. Шу чағлардики қелиплашқан тәртип-қаидә бойичә, мундақ лавазимға тайинлиниш үчүн бирқатар жуқарқи орунларниң тәстиғидин өтүш керәк еди. Һәтта Дөләт бехәтәрлиги комитетиниңму иҗазити тәләп қилинатти. Ағинәмниң намзити һәммисидин дегидәк сүрүнмәй өтүп, вилайәтлик партия комитетиға кәлгәндә, туруп қалди. Буниңға Турғанҗанниң йеза егилиги саһасиниң мутәхәссиси әмәс екәнлиги сәвәп болди. Институтни алим-зоотехник мутәхәссислиги бойичә тамамлиғанлиғим үчүн мениң намзитим өтүп кәтти. Һазир кимду-бирлири буни мениң үчүн зор хошаллиқ болди дәйдиғанду, бәлким? Әмәлиятта тамамән башқичә кәйпиятни баштин кәчүрүп жүрдүм. Ағинәмниң өтәлмигинигә ич-ичимдин рәллә болуп, растимни ейтсам, хиҗаләтчиликтә қалдим. Немисини ейтай, мән өзәмни қоярға җай тапалмай жүрсәм, кабинетимға мени тәбрикләп, биринчи болуп Турғанҗан кирип кәлдидә, «Не переживай так и должно быть» дедидә, қолумни қисип туруп ақ йол тилиди. Мән мундақ кәң көңүллүкни һечқачан унтумаймән… Қәдинас ағинәм һәққидә хатирилиримни йезиватқан екәнмән, мону вақиәни ейтип кәтмисәм, һәргиз болмайду. Қазақстан компартиясиниң XVІ қурултийиға иккимиз делегат болуп сайландуқ. Қурултай күнлири «Қазақстан» меһманханисиниң бир бөлмисигә орунлаштуқ. Униң җумһурийәтниң әң муһим мәсилилирини муһакимә қилип, истиқбалдики тәрәққиятниң асасий йөнилишлирини бәлгүлигән әшу бир қурултай қүнлиридиму дәм елиш дегәнни билмәй, жутдашлириниң ғеми билән яшиғанлиғиниң шаһиди болған едим. Ениғирақ ейтсам, пурсәттин пайдилинип, алақидар орунлар һәм тегишлик адәмләр билән учришип, бош вақтини бекар өткүзмиди. Әнди қурултайниң ахирқи күни миллитимиз үчүн тарихий әһмийәткә егә вақиәниң йүз бәргәнлигини атап өтмәй мүмкин әмәс. Сәвәви, тәшкилий мәсилә қарилип, Турғанҗан Имәр оғли Розахунов Қазақстан компартияси Мәркизий Комитети Сәясий Бюросиниң әзаси болуп сайланди. Мундақ болидиғанлиғидин ағинәмниң хәвири барму яки йоқму, у тәрипини билмәймән, иш қилип, у өзини наһайити кәмтар тутти. Уни тәбрикләп, новәттә туруп кәткән делегатларға сәмимий тәшәккүрини изһар қилиш биләнла чәклинип, артуқчә көкрәк керип кәтмиди. Қурултай өз ишини түгитип, биз Яркәнткә қайтқанда, Челәк, Чонҗа жутлириниң вәкиллириму йолға чиқип, бизни сәмимий күтүвалди… Пурсити кәлгәчкә, йәнә бир вақиәни әсләп өтүшни тоғра көрүватимән. Қурултайдин кейин Турғанҗанға хизмәт бабида пайдилиниши үчүн йеңи қара рәңлик «Волга» автомашиниси берилди. Амма жутқа кәлгәндә, у колхоз рәиси И.Қожахметовниң алдиға кирип (бу чағда Турғанҗан Киров намидики колхоз партия тәшкилатиниң кативи лавазимида ишләвататти), «Иврайимжан ака, мениң пайдилиниватқан машинам бар. Мону «Волгини» бир илғар әмгәк адимигә соға қилайли», дәп ачқучини тапшуруп бәрди. Мошуниң өзила ағинәмниң қандақ кичик пеил вә кәмтар адәм болғанлиғидин учур бәрсә керәк дәп ойлаймән. Җумһурийәт тәрәққиятиниң йеңи басқучлирини бәлгүләп бәргән қурултай вә униңға көрситилгән жуқури ишәнчә Турғанҗанни йеңичә илһам һәм ғәйрәт-шиҗаәт билән ишләшкә дәвәт қилди. Әнди у бир наһийә даирисидила әмәс, бәлки вилайәт миқиясида әң муһим һесаплинидиған мәсилиләрни һәл қилишқиму иштрак қилип, мунасип һәссисини қошуп жүрди. Әзәлдин йеңи идея һәм тәшәббуслар билән яшап адәтләнгән у техиму паалийәтчанлиқ билән иш елип барди. Дәм елишсиз, кечә-күндүз дегидәк ишләш ахири саламәтлигигә тәсир йәткүзүп, жүрәк ағриғиға дучар болди. Нәтиҗидә хизмитидин истипаға чиқип, әшу жиллири йеңидин йолға қоюлуватқан шәхсий тиҗарәт билән шуғуллинишқа башлиди. Дәсләп Яркәнттә «Ипәк йоли» туристик ширкитини тәсис қилди. Кейинирәк Алмутиға көчүп берип, җумһурийәтлик Уйғур мәдәнийәт мәркизидә паалийәт елип барди. Мәркәз рәисиниң орунбасари сүпитидә хәлқимизгә мунасивәтлик мәсилиләрни тегишлик орунлар алдиға қоюп, һәл қилишқа өз һәссисини қошқанлиғи һәммимизгә мәлум. Ахирқи бирнәччә жилдин бери «Инайәт» җәмийәтлик тәшкиларни қуруп, кәң даирилик чарә-тәдбирләрни әмәлгә ашурғанлиғиниңму шаһиди болуп жүрдуқ. Турғанҗан Имәр оғлиниң қәйәрдә, қандақ лавазимда ишлимисун, әстаидил берилип, әң алди билән хәлиқ мәнпийитини көзлигән һалда паалийәт жүргүзгәнлигини тилға алған орунлуқ. Тәбиитидин хуш мүҗәз, очуқ көңүл болғачқа, әтрапидики адәмләр билән қоюқ арилишип, уларниң муң-муһтаҗини чүшинип, қолидин келишичә халис ярдимини көрситип яшиди. Җүмлидин мениму һәрқачан маддий вә мәнивий җәһәтләрдин қувәтләп өткәнлигини миннәтдарлиқ билән әсләймән. Ағинәм аилисидиму бәхитлик ата һәм бова еди. Рәпиқиси Һавагүл билән икки пәрзәнт сөйүп, уларни заманға мунасип тәрбийиләп, қатарға қошти. Мәсилән, оғли Арманҗан тонулған кәспий спортчи. Болупму спортниң джиу-джитсу түридин униң вәтини болған Бразилиядә мәхсус мәшиқлиниш курслиридин өтүп, қир-сирлирини әтраплиқ өзләштүрди. Шуниң нәтиҗисидә бирнәччә қетим хәлиқара мусабиқиләргә қатнишип, мукапатлиқ орунларни егилиди. Мошу күнләрдә у мәшиқләндүргүчи сүпитидә қаракөзлиримиз арисида бу спорт түриниң аммибаплиққа еришишигә тегишлик үлүшини қошуп кәлмәктә. Турғанҗанниң қизи Жанна тиҗарәт билән шуғуллиниду. Қәдинас ағинәмниң өз алдиға қойған мәхсәт-арманлири көп еди. Амал қанчә, шум әҗәл уларниң рояпқа чиқишиға йол қоймиди… Қазақстан уйғурлириниң арисидин чиққан көрнәклик җәмийәт әрбаби Турғанҗан Имәр оғли Розахуновниң хатирисини қәлбимиздә сақлап, униң ишлирини давамлаштуруш биз, тирикләрниң, шәрәплик пәрзидур. Һүсән ЕЛӘМОВ. Яркәнт шәһири. |
